Lừa đảo cuối năm 2026 nhắm vào doanh nghiệp và nhân viên: deepfake lãnh đạo, giả cơ quan chức năng và quy trình phòng vệ

Những tuần cuối năm luôn là cao điểm của lừa đảo trực tuyến: doanh nghiệp thanh toán nhiều, nhân viên bận rộn, các chương trình thưởng Tết, khuyến mãi, quyết toán dồn dập. Chỉ trong tuần đầu tháng 11/2026, nhiều cơ quan đã đồng loạt phát cảnh báo: Cục Cảnh sát hình sự (Bộ Công an), Công an Hà Nội, Công an tỉnh Phú Thọ và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Bài viết này tổng hợp các thủ đoạn đang phổ biến theo những cảnh báo đó, rồi đề xuất một quy trình phòng vệ đơn giản mà doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể áp dụng ngay.

5 nhóm thủ đoạn chính

Tại hội nghị ngày 6/11/2026 hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, đại diện Cục Cảnh sát hình sự nêu 5 nhóm thủ đoạn lừa đảo phổ biến trên không gian mạng:

Giả danh cơ quan, tổ chức, dùng văn bản giả như lệnh bắt giữ, quyết định phong toả tài sản để đe doạ và buộc chuyển tiền.
Dùng AI, deepfake, giả giọng nói để tạo hình ảnh, video, giọng nói của người thân, đồng nghiệp hoặc lãnh đạo.
Lừa đảo đầu tư tài chính và tuyển dụng việc làm.
Lừa đảo mua bán trực tuyến.
Đánh cắp dữ liệu và chiếm quyền điều khiển thiết bị.

Những biến thể đáng chú ý tháng 11/2026

Chiếm tài khoản Zalo, Facebook rồi “mượn tiền” theo nhiều bước

Theo Báo Thanh Niên, kẻ gian chiếm hoặc nhân bản tài khoản Zalo, Facebook, sau đó nhắn tin với các yêu cầu nhỏ trước (gọi giúp một cuộc, nhận hộ tiền, xác minh tài khoản) để tạo lòng tin. Tiếp theo là gửi biên lai chuyển khoản giả, nói ngân hàng bị lỗi, yêu cầu nạn nhân chuyển thêm. Công an Hà Nội nêu một trường hợp nạn nhân chuyển 65 triệu đồng sau khi tin nhắn từ tài khoản Facebook bị chiếm.

Với doanh nghiệp: kịch bản tương tự xảy ra khi kẻ gian chiếm tài khoản Zalo của kế toán, trưởng phòng hoặc đối tác, rồi nhắn “đổi số tài khoản nhận thanh toán” hoặc “chuyển gấp tiền cọc”.

Deepfake lãnh đạo yêu cầu chuyển tiền gấp

Hình ảnh, video, giọng nói giả của lãnh đạo công ty được dùng để yêu cầu nhân viên chuyển tiền khẩn. Video call ngắn, chất lượng kém “do mạng yếu”, kèm lý do cần giữ bí mật là những dấu hiệu thường gặp.

Giả cơ quan chức năng, giả “phạt nguội”, giả nhà cung cấp dịch vụ

Kẻ gian giả danh công an, viện kiểm sát, toà án, ngân hàng, bảo hiểm xã hội, điện lực, nhà mạng, thậm chí dùng tin nhắn mạo danh tên thương hiệu (brandname SMS). Lý do quen thuộc: xác minh thông tin, nộp phạt vi phạm giao thông, cập nhật hồ sơ.

Giả nhân viên công ty chứng khoán nhân đợt xác thực tài khoản

Ngày 10/11/2026, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cảnh báo thủ đoạn giả nhân viên công ty chứng khoán. Bối cảnh là tài khoản chứng khoán mở trước 28/9/2026 phải hoàn tất liên kết và xác thực định danh điện tử trước 31/12/2026. Kẻ gian báo tài khoản “chưa xác thực, sắp bị khoá”, gửi đường dẫn hoặc mã QR, yêu cầu ảnh giấy tờ, mã OTP, xác thực khuôn mặt, chia sẻ màn hình hoặc cài phần mềm điều khiển từ xa. Người bị mất tiền còn có thể bị tiếp cận lần hai bởi những người hứa “lấy lại tiền”.

Mời đầu tư “bản quyền phim”, “dự án viện dưỡng lão”

Công an tỉnh Phú Thọ cho biết từ đầu năm 2026 đã nhận khoảng 20 đơn trình báo về các mô hình mời mua “bản quyền phim” từ khoảng 7 triệu đến 500 triệu đồng với lợi nhuận hằng ngày, hằng tuần, hoặc góp vốn dự án viện dưỡng lão. Dấu hiệu: cam kết lợi nhuận cao cố định, chuyển tiền vào tài khoản cá nhân, thưởng khi giới thiệu người khác, phát sinh phí khi rút tiền.

Tin đồn và “link clip gốc”

Kẻ gian lợi dụng tin đồn chiến tranh, thiên tai để bán hàng thiết yếu giá cao hoặc gửi đường dẫn “thông báo khẩn”. Cục An ninh mạng đã khẳng định Việt Nam không có yêu cầu hộ gia đình tích trữ đồ dùng 72 giờ. Các đường dẫn “xem bản đầy đủ”, “link clip gốc” dẫn tới trang đăng nhập giả để đánh cắp tài khoản hoặc cài ứng dụng độc hại.

Vì sao nhân viên văn phòng là mục tiêu

Doanh nghiệp có ba đặc điểm khiến kẻ gian quan tâm: có dòng tiền lớn và thường xuyên, có nhiều người được quyền đề nghị hoặc thực hiện thanh toán, và giao tiếp nội bộ phần lớn qua ứng dụng nhắn tin cá nhân như Zalo. Chỉ cần một tài khoản trong chuỗi đó bị chiếm, kẻ gian có thể đóng vai rất thuyết phục.

Quy trình phòng vệ 6 điểm cho doanh nghiệp

1. Quy tắc “hai kênh” cho mọi yêu cầu chuyển tiền

Bất kỳ yêu cầu chuyển tiền, đổi số tài khoản nhận, thanh toán gấp nào nhận qua tin nhắn, email hay video call đều phải được xác nhận lại qua một kênh khác: gọi vào số điện thoại đã lưu sẵn trong danh bạ công ty, hoặc gặp trực tiếp. Không gọi lại số trong tin nhắn vừa nhận.

2. Ngưỡng duyệt hai người

Đặt ngưỡng (ví dụ từ 20 triệu đồng) mà mọi khoản chi phải có hai người duyệt. Ngưỡng tuỳ quy mô doanh nghiệp, nhưng nguyên tắc là không một cá nhân nào tự quyết khoản lớn chỉ dựa trên tin nhắn.

3. “Mật khẩu gia đình” cho lãnh đạo và kế toán

Thống nhất một câu hỏi hoặc mã xác minh chỉ những người liên quan biết, dùng khi có yêu cầu bất thường qua điện thoại hay video. Cách này rẻ, đơn giản và chống deepfake hiệu quả.

4. Không bao giờ chia sẻ OTP, không cài phần mềm điều khiển từ xa theo yêu cầu

Cơ quan nhà nước, ngân hàng, công ty chứng khoán không yêu cầu cung cấp mã OTP, mật khẩu hay cài phần mềm điều khiển từ xa qua điện thoại. Đây là quy tắc tuyệt đối, nên đưa vào nội quy.

5. Bảo vệ tài khoản nhắn tin dùng cho công việc

Bật xác thực hai lớp cho Zalo, Facebook, email; kiểm tra định kỳ danh sách thiết bị đang đăng nhập; đăng xuất phiên lạ. Với tài khoản doanh nghiệp như Zalo OA, fanpage, chỉ cấp quyền quản trị cho số người tối thiểu.

6. Kịch bản xử lý khi lỡ bị lừa

In ra và dán ở phòng kế toán:

Gọi ngay ngân hàng để yêu cầu phong toả giao dịch.
Đổi mật khẩu từ một thiết bị an toàn, đăng xuất mọi phiên lạ.
Lưu bằng chứng: tin nhắn, số điện thoại, đường dẫn, số tài khoản nhận tiền.
Trình báo cơ quan công an gần nhất.
Không liên hệ với bất kỳ ai hứa “lấy lại tiền” có thu phí.

Đào tạo nhân viên: ngắn, thường xuyên, bằng ví dụ thật

Cơ quan chức năng nhấn mạnh tuyên truyền phải thường xuyên và gắn với ví dụ thực tế. Với doanh nghiệp, một buổi chia sẻ 15 phút mỗi tháng với 2 đến 3 vụ việc mới nhất hiệu quả hơn một buổi đào tạo dài mỗi năm. Có thể dùng chính các bài cảnh báo trên báo chí làm tài liệu, và khuyến khích nhân viên chia sẻ tin nhắn đáng ngờ họ nhận được vào một nhóm chung để cùng nhận diện.

Kết luận

Thủ đoạn thay đổi liên tục, nhưng điểm chung không đổi: tạo cảm giác gấp, yêu cầu bí mật, và đề nghị chuyển tiền hoặc cung cấp mã xác thực. Doanh nghiệp không cần công cụ đắt tiền để phòng vệ. Một quy trình xác minh hai kênh, ngưỡng duyệt hai người và thói quen chia sẻ cảnh báo trong nội bộ đã chặn được phần lớn các kịch bản kể trên.

Nếu doanh nghiệp bạn muốn xây dựng quy trình duyệt chi, cảnh báo và đào tạo nội bộ có hỗ trợ của AI, tham khảo đào tạo vận hành AI cho doanh nghiệp của Kết Nối Số.

Nguồn tham khảo

Thông tin tổng hợp ngày 10/11/2026.